Diabetes, het stille gevaar: 3 op de 5 volwassenen met diabetes kampen met chronische complicaties
Achter het ogenschijnlijk beheersbare ziektebeeld van diabetes schuilt een sluimerend risico. Dat blijkt uit een grootschalige bevraging1 van Diabetes Liga en Association du Diabète bij meer dan 2.500 volwassen Belgen met diabetes. In aanloop naar Wereld Diabetes Dag op 14 november wijzen beide organisaties op een belangrijke vaststelling: chronische complicaties blijven een dagelijkse uitdaging voor wie met diabetes leeft. Dankzij tijdige opvolging, de juiste zorg en omkadering en een gezonde levensstijl kunnen deze risico’s echter sterk verminderen.
Chronische complicaties: een blijvende uitdaging voor veel mensen met diabetes
Uit de bevraging van Diabetes Liga en Association du Diabète blijkt dat chronische complicaties een groot aandachtspunt blijven voor volwassenen met diabetes. Vaak gaat het om oog- en voetcomplicaties, zenuwaantasting en hart- en vaatziekten.
Cijfers uit het Initiatief voor Kwaliteitsbevordering en Epidemiologie bij Diabetes2 (IKED) bevestigen dit beeld: bij 50 tot 74-jarigen met diabetes type 2 die dagelijks meerdere insuline-injecties krijgen
- lijdt 36% aan complicaties ter hoogte van het hart en de grote bloedvaten,
- ondervindt 38% schade aan de nieren,
- heeft 33% oogproblemen en
- kampt 28% met voetcomplicaties.
Ook bij personen met diabetes type 1 zijn chronische complicaties frequent in deze leeftijdsgroep: 45% ervaart oogproblemen en ongeveer 18% heeft andere complicaties. Factoren zoals de duur van de aandoening, levensstijl en een onvoldoende diabetescontrole spelen daarbij een belangrijke rol.
Hoewel de meeste mensen met diabetes volgens de bevraging de risico’s goed kennen, komen complicaties toch opvallend vaak voor. Kennis leidt dus niet automatisch tot preventie.
Daarnaast toont de bevraging van Diabetes Liga en Association du Diabète aan dat diabetes ook andere gevolgen heeft:
- 55% ervaart een negatieve impact op de lichamelijke gezondheid
- 41% maakt zich zorgen over hun levenskwaliteit
- 40% ziet de medische kosten sterk stijgen
- 25% kampt met psychische klachten
Wanneer de diagnose van diabetes pas volgt na het optreden van een complicatie
De diagnose komt helaas nog vaak te laat. Bij iets meer dan één op vier mensen met diabetes type 2 wordt de aandoening pas ontdekt nadat er al een complicatie is vastgesteld. Dat is problematisch: hoe later de diagnose, hoe moeilijker het wordt om chronische complicaties te vermijden of af te remmen. Dat heeft te maken met het sluimerende verloop van type 2: de aandoening blijft vaak lange tijd onder de radar, waardoor al schade kan ontstaan zonder dat men het merkt. Bij diabetes type 1 treden complicaties daarentegen doorgaans pas op vanaf tien jaar na de diagnose.
“Diabetes kan ongemerkt vitale organen aantasten zoals hart, nieren en ogen. Zonder tijdige opvolging kunnen de gevolgen zeer ernstig zijn. Vroegtijdige opsporing en aanpak van risicofactoren zoals roken, cholesterol, bloeddruk, overgewicht, is cruciaal om verwikkelingen te voorkomen.” - Aurélie Lampaert, Manager Kenniscentrum, Beleid en Onderzoek, Diabetes Liga vzw.
De sleutel ligt binnen handbereik, maar wordt niet altijd benut
Hoewel preventieve opvolging bij diabetes cruciaal is om complicaties te vermijden, blijkt uit zorgdata van het IKED dat dit nog te weinig gebeurt. Bij personen met diabetes die behandeld worden via de eerste lijn - onder begeleiding van de huisarts - krijgt slechts een minderheid alle aanbevolen controles: 45% van de personen met diabetes op insuline-injecties en amper 18% van de personen die orale medicatie nemen.
De oorzaken zijn niet eenduidig en kunnen uiteenlopen:
- Onvoldoende bewustzijn bij zowel patiënt als huisarts over de ernst van diabetes en de mogelijke complicaties.
- Patiënten hebben angst voor negatieve resultaten.
- Er wordt te lang gewacht om de behandeling te intensifiëren (therapeutische inertie).
- Te weinig doorverwijzing naar de tweede lijn voor preventieve medische onderzoeken.
- (Te) lange wachttijden bij specialisten voor preventieve controles, zoals bijvoorbeeld de oogarts.
Personen met diabetes die behandeld worden met twee of meer injecties insuline worden opgevolgd in het ziekenhuis. Het team, de conventie, waakt erover dat jaarlijks bij meer dan 90% van de patiënten onder andere de nierfunctie, HbA1c, bloeddruk, BMI en cholesterol gecontroleerd worden. Ook de voeten en ogen worden bij zo’n 7 op de 10 patiënten jaarlijks nagekeken.
Moderne zorg vraagt geactualiseerde terugbetaling
Diabetes Liga en Association du Diabète benadrukken het belang van tijdige en periodieke medische controles en willen mensen met diabetes maximaal begeleiden naar bestaande zorgstructuren zoals het opstarttraject, zorgtraject en de conventies. Tegelijk vragen beide organisaties dat de terugbetalingsvoorwaarden voor diabetesmedicatie en medische technologie worden aangepast aan de meest recente wetenschappelijke inzichten.
“Preventie van chronische complicaties vraagt meer dan enkel regelmatige medische controles,” aldus dr. Luk Buyse, huis- en sportarts en voorzitter van Diabetes Liga. “Ook de vroegtijdige correcte behandeling is cruciaal. Studies tonen aan dat innovatieve medicatie, zoals GLP-1-analogen en SGLT2-inhibitoren, de morbiditeit en mortaliteit sterk verminderen wanneer ze vroeger in het ziektetraject worden ingezet. Complicaties vermijden is kwaliteit van leven toevoegen voor de mensen met diabetes én verlaagt bovendien de totale zorgkosten, voor de betrokkene, maar ook voor de overheid. Behandelen van complicaties maakt 94% uit van de totale zorgkost voor een persoon met diabetes, terwijl medicatie slechts voor 6% van de kost zorgt.3”
Goed nieuws: samen meer regie over gezondheid
Een doeltreffende aanpak van diabetes vermindert het risico op complicaties, zowel op korte als op lange termijn. Regelmatige opvolging door de juiste zorgverleners blijft cruciaal, maar ook leefstijlkeuzes maken een groot verschil. Kleine aanpassingen kunnen helpen om de bloedsuikerspiegel stabiel te houden en complicaties te voorkomen, zoals:
- evenwichtige voeding
- voldoende beweging
- gezond gewicht behouden of nastreven
- stoppen met roken
- alcohol beperken
De kracht van patiëntenorganisaties: informeren en verbinden
Diabetes Liga en Association du Diabète spelen een onmisbare rol voor mensen met diabetes. Ze bieden duidelijke en betrouwbare informatie via bijvoorbeeld (digitale) infosessies, de gratis Diabetes Infolijn, tijdschriften, plaatselijke activiteiten, … en helpen personen met diabetes bewuster omgaan met hun gezondheid. Daarnaast treden beide organisaties op als belangenbehartiger: ze ijveren voor betere terugbetaling van hulpmiddelen, voor meer aandacht voor diabetes in het beleid, ….
“Dankzij de Diabetes Infolijn kreeg ik heldere antwoorden op mijn vragen over nieuwe behandelingen. Zo had ik de juiste informatie om met mijn arts in gesprek te gaan en mijn behandeling te verbeteren.” – Francis Vander Auwera, diabetes type 2 patiënt.
Tijd voor bewustwording en actie
Complicaties bij diabetes kunnen deels voorkomen worden dankzij vroege opsporing, tijdige opvolging, correcte informatie en een behandeling op maat. Met de campagne ‘Diabetes, het stille gevaar’ benadrukken Diabetes Liga en Association du Diabète het belang van preventie en sensibilisering. Op diabetes.be en diabete.be vinden personen met (een verhoogd risico op) diabetes toegankelijke en betrouwbare informatie om hun risico op complicaties te verkleinen.
“Met deze campagne willen we personen met diabetes wakker schudden en mobiliseren. Diabetes en de complicaties ervan blijven vaak lang onder de radar. Daarom roepen we iedereen op om zich goed te laten informeren. Wie diabetes heeft, raden we aan om jaarlijks de nodige preventie medische onderzoeken te laten uitvoeren. Hoe sneller je (chronische) complicaties opspoort, hoe beter ze te behandelen zijn.” – Aurélie Lampaert, Manager Kenniscentrum, Beleid en Onderzoek, Diabetes Liga vzw.
1 Enquête iVOX 2025 – Online bevraging uitgevoerd door iVOX in opdracht van de Diabetes Liga en de Association du Diabète, bij 2.920 Belgen (waarvan 183 met gediagnosticeerd prediabetes en 2.503 met gediagnosticeerd diabetes)
2 IKED – Initiatief voor Kwaliteitsbevordering en Epidemiologie bij Diabetes, Sciensano. Meer info: https://www.sciensano.be/nl/projecten/initiatief-voor-kwaliteitsbevordering-en-epidemiologie-bij-diabetes
3 IQVIA studie in opdracht van Novo Nordisk, 2019 resultaten van de studie zijn verkrijgbaar bij Novo Nordisk BeLux. Greiner, W., Patel, K., Crossman-Barnes, C-J., Rye-Andersen, T. V., Hvid, C., & Vandebrouck, T. (2021). High-Expenditure Disease in the EU-28: Does Drug Spend Correspond to Clinical and Economic Burden in Oncology, Autoimmune Disease and Diabetes? Pharmacoeconomics - Open, 5(3), 385-396. DOI: 10.1007/s41669-020-00253-4
